Als een gebouw een bijzondere cultuurhistorische waarde heeft kan het worden aangewezen als een monumentaal pand. Dit betekent dat het pand erkend wordt vanwege de historische, architectonische of culturele betekenis en daardoor beschermd wordt om het voor toekomstige generaties te behouden.

In de afgelopen decennia is het aantal monumenten in Nederland gestaag gegroeid. Het totale gebruiksoppervlak van gemeentelijk aangewezen monumentale panden steeg van 1.000 m² in 1965 naar meer dan 30.000.000 m² in 2025. Voor rijksmonumenten groeide het totale gebruiksoppervlak van circa 13.000.000 m² in 1965 naar meer dan 40.000.000 m² in 2025. In totaal heeft ongeveer 4,5% van het totale gebruiksoppervlak in Nederland een monumentale status.

Figuur 1: De groei van het totale gebruiksoppervlak met een monumentale status

Als we kijken naar absolute aantallen staan de vier grootste gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) bovenaan. Dit komt grotendeels doordat deze steden simpelweg het meeste gebruiksoppervlak hebben. Het is daarom een interessante benadering om te kijken naar het percentage van het totale gebruiksoppervlak dat als monumentaal is aangewezen.

De vijf gemeenten met het hoogste percentage monumentaal gebruiksoppervlak:

1. Maastricht (15,94%)

2. Rozendaal (14,04%)

3. Delft (13,34%)

4. Amsterdam (13,33%)

5. Bloemendaal (11,69%)

De vijf gemeenten met het laagste percentage monumentaal gebruiksoppervlak:

337. Deurne (0,22%)

338. Diemen (0,17%)

339. Lelystad (0,09%)

340. Son en Breugel (0,07%)

341. Papendrecht (0,04%)

Conclusie

In absolute termen is Amsterdam de meest monumentale stad van Nederland. Relatief gezien, op basis van het percentage gebruiksoppervlak met een monumentale status, neemt Maastricht deze titel over. Dit gegeven is terug te zien in de nieuwe kaartlaag ‘Publiekrechtelijke beperkingen’ op Kadastralekaart.com, waar een groot deel van Maastricht als monumentaal is aangeduid.

Benieuwd welke publiekrechtelijke beperkingen gelden binnen jouw gemeente, woonplaats of perceel? Bekijk de pagina premium data voor meer informatie over de extra lagen van KadastraleKaart.com

Figuur 2: De kaartlaag publiekrechtelijke beperkingen op KadastraleKaart.com in de gemeente Maastricht